Op deze pagina vind je informatie over het wettelijke kader rond integriteit binnen de federale overheidsdiensten en de acties die de FOD opzet om ervoor te zorgen dat dit wettelijk kader gerespecteerd wordt.
Context en regelgeving
Het koninklijk besluit van 18 april 2023 betreffende het integriteitsbeleid en het integriteitsmanagement binnen de federale overheidsdienst belast de FOD Sociale Zekerheid met de ontwikkeling en de opvolging van een integriteitsbeleid.
Onder "integriteitsbeleid" verstaan we het beleid dat een evenwicht zoekt tussen het stimuleren en controleren van waarden en normen in organisaties en bij hun werknemers, en waarbij het algemeen belang primeert op persoonlijke belangen om het vertrouwen van het publiek en de samenleving in de handelingen en beslissingen van personeelsleden en organisaties te behouden.
"Integriteitsmanagement" is dus de uitvoering van het integriteitsbeleid in de specifieke context van de FOD Sociale Zekerheid.
Bovendien verplicht de wet van 8 december 2022 de FOD Sociale Zekerheid om te voorzien in een intern meldingskanaal voor integriteitsschendingen.
Wat is integriteit?
Integriteit betekent het naleven van waarden, principes en ethische normen die bedoeld zijn om het algemeen belang te beschermen en te bevorderen.
De OESO-definitie van integriteit gaat nog een stap verder:
"Integriteit betekent het aanhangen en naleven van een reeks gedeelde waarden, principes en ethische normen die het publieke belang beschermen en boven private belangen stellen in de publieke sector".
De Europese Unie wijst ook op vier aspecten van integriteit die bijzonder belangrijk zijn in de publieke sector. Het gaat hierbij om fraude, corruptie, belangenconflicten en dubbele financiering.
De strijd tegen deze fenomenen is essentieel om de efficiëntie van de openbare diensten in Europa en België te versterken.
Bij een belangenconflict (artikel 61 van het financieel reglement 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad) spreken we van een conflict tussen de openbare taak en de persoonlijke belangen van een ambtenaar wanneer zijn privébelangen de wijze waarop hij zijn functie en zijn verantwoordelijkheden uitoefent op ongepaste wijze kunnen beïnvloeden. Er kan sprake zijn van een belangenconflict wanneer een persoon die een openbare functie uitoefent en in het kader daarvan bevoegd is om vergunningen uit te geven of financiële voordelen toe te kennen, een onrechtstreeks persoonlijk belang heeft bij de toekenning van die vergunning of dat financiële voordeel.
Een frauduleuze praktijk (de definitie van fraude is opgenomen in artikel 3 van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad) kan gedefinieerd worden als elke opzettelijke handeling of opzettelijk nalaten, met inbegrip van een valse verklaring, die een partij bewust misleidt of probeert te misleiden teneinde een financieel of ander voordeel te behalen of zich aan een verplichting te onttrekken. In dit geval zijn verberging, maskering of verhulling essentiële elementen die meestal worden verkregen door valse voorstelling van materiele feiten en/of door samenspanning. Fraude omvat dus drie hoofdelementen: een handeling, verberging of maskering en misbruik.
De term ‘corruptie’ (omkoping in de zin van artikel 4 van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad) wordt in de zin van artikel 4 van Richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad gedefinieerd als:
- 'Passieve corruptie': de handeling van een overheidsfunctionaris die rechtstreeks of via derden voordelen van welke aard dan ook, voor zichzelf of voor een ander vraagt of aanneemt, dan wel ingaat op een desbetreffende toezegging teneinde een ambtshandeling of een handeling in de uitoefening van zijn ambt te verrichten of na te laten waardoor de financiële belangen van de Unie worden of kunnen worden geschaad.
- 'Actieve corruptie': de handeling van iemand die een overheidsfunctionaris rechtstreeks of via derden een voordeel van welke aard dan ook, voor zichzelf of voor een ander toezegt, aanbiedt of verstrekt om een ambtshandeling of een handeling in de uitoefening van zijn ambt te verrichten of na te laten waardoor de financiële belangen van de Unie worden of kunnen worden geschaad.
Bij dubbele financiering hebben we het over het financieren van dezelfde kosten door verschillende fondsen of subsidies. Dit wordt gezien als een onregelmatigheid, omdat er twee keer om financiering wordt gevraagd.
Waarom is integriteit belangrijk?
- Het risico verminderen van handelingen en gedragingen die het vertrouwen in de kwaliteit van de administratieve dienstverlening kunnen ondermijnen .
- Bestrijding van corruptie en belangenconflicten.
- Zorgen voor de goede werking van de administraties.
- Het versterken van publieke instellingen en hun diensten aan burgers.
- Het garanderen van het democratisch functioneren van de staat.
Ik wil een integriteitsschending melden
Wat is een integriteitsschending? Het kan gaan om een misbruik, onregelmatigheid of fraude vastgesteld door (huidige of voormalige) personeelsleden van een federale overheidsinstelling, stagiairs, vrijwilligers, zelfstandigen, leden van de raad van bestuur, leveranciers of onderaannemers die in de professionele context kennis hebben gekregen van informatie over feiten die zich afspelen binnen een federale overheidsinstelling en die het openbaar belang schaden.
Dit kan inhouden:
- Een overtreding van een wet, decreet, omzendbrief, regel of interne procedure die een bedreiging vormt voor of schade toebrengt aan het openbaar belang.
- Een handeling die een onaanvaardbaar risico inhoudt voor het leven, de gezondheid of de veiligheid van personen of voor het leefmilieu.
- Een ernstige schending van professionele verplichtingen of ernstig wanbeheer.
- Een persoon opdracht of advies geven om een integriteitsschending te plegen.
- Het kan gaan om verduistering van goederen, een onregelmatigheid in een openbare aanbestedingsprocedure, vriendjespolitiek, belangenverstrengeling of machtsmisbruik.
Let op: discriminatie, intimidatie, geweld op het werk en seksuele intimidatie op het werk vallen niet onder deze procedure.
Geweld, morele en seksuele intimidatie op het werk: dit soort klachten moet worden gericht aan de vertrouwenspersoon van de betrokken FOD of aan de preventieadviseur (wet van 4 augustus 1996).
Discriminatie (wet van 10 mei 2007): klachten over discriminatie moeten worden gericht aan Unia (Interfederaal Centrum voor Gelijke Kansen).
Klachten over de dienstverlening van de FOD: Deze klachten moeten gericht worden aan de klachtendienst van de betrokken FOD of, indien dit geen oplossing biedt, aan de Federale Ombudsman.
Hoe een integriteitsmelding maken?
Integriteitsschendingen gepleegd in je eigen organisatie kan je altijd melden bij jouw functionele manager of lijnmanager.
Indien je ze liever niet aan jouw verantwoordelijke meldt, kan je gebruik maken van de officiële meldingsprocedure, gecreëerd door de wet van 8 december 2022.
Er zijn drie meldingskanalen:
Er is geen cascadeprocedure: de drie rapportagemethoden (d.w.z. interne melding, externe melding en openbaarmaking) staan op gelijke voet.
- Interne melding
De wet bepaalt dat elke federale overheidsinstantie vanaf 3 juli 2023 een intern meldkanaal opricht. Dit heeft alleen betrekking op klokkenluiders die voor de organisatie werken of van plan zijn te werken.
- Externe melding
De Federale Ombudsman is het externe meldkanaal voor de overheidsinstanties. Neem contact op met de federale bemiddelaar
- Openbaarmaking
Publieke openbaarmaking is het in de publieke sfeer beschikbaar stellen van informatie over integriteitsschendingen.
Bescherming voor klokkenluiders
Wanneer je een inbreuk meldt, wordt jouw identiteit nooit bekendgemaakt. Je bent automatisch beschermd tegen mogelijke vergelding. De wet verbiedt de federale overheidsinstantie om represailles tegen jou te nemen.
Je geniet geen bescherming als tijdens het onderzoek wordt vastgesteld dat:
- je zelf betrokken bent bij de integriteitsschending;
- je opzettelijk een valse melding hebt gedaan;
- je opzettelijk valse of oneerlijke informatie hebt doorgegeven.
Waar kan je meer informatie vinden over de officiële meldprocedure?
Het Federaal Instituut voor de Rechten van de Mens (IFDH) is aangewezen als centraal informatiepunt voor klokkenluidersregelingen in België.
Er bestaan sancties bij misbruik van de wetgeving (wet van 8 december 2022)
Voor al jouw vragen en opmerkingen of voor een eerste contact: integrite.integriteit@minsoc.fed.be