Wat is mantelzorg?
Mantelzorg is de zorg voor (chronisch) zieken, ouderen en personen met een handicap die het nodig hebben door naasten: familieleden, vrienden, kennissen en buren. De persoonlijke band tussen de mantelzorger en zijn of haar naaste is een typisch kenmerk.
Mantelzorgers nemen, vaak langdurig, zorgtaken op zich en fungeren als belangrijke partner en onmisbare schakel in het zorgsysteem. Door de toenemende druk in de zorgsector en de vergrijzing is die onderlinge solidariteit inzake zorg echt onontbeerlijk geworden. Het is daarom erg belangrijk dat mantelzorgers gezien en erkend worden, zelfs als daar geen sociale voordelen tegenover staan. Mantelzorg doe je niet als beroep en het is ook geen vrijwilligerswerk.
Je bent een mantelzorger wanneer je:
- zorg biedt aan iemand die omwille van ziekte, handicap, ouderdomsondersteuning door een derde nodig heeft;
- een band hebt met de persoon voor wie je zorgt;
- jouw hulp en zorg op regelmatige basis verleent.
Voorwaarden voor de erkenning als mantelzorger
Je kan kiezen voor een erkenning als mantelzorger, met of zonder sociale voordelen.
Je vraagt het erkenningsattest aan via je ziekenfonds en middels een verklaring op eer. Dit is bekend als de aanvraag van het mantelzorgstatuut.
Er zijn 2 types erkenningen: mét en zonder sociale rechten.
Algemene erkenning (zonder sociale rechten), hiervoor gelden enkele voorwaarden:
- Doorlopende of regelmatige hulp en bijstand verlenen;
- De hulp wordt gratis gegeven (‘kosteloos’) en in samenwerking met ten minste één professionele zorgverlener;
- Rekening houden met het levensproject van de geholpen persoon, waarbij diens keuzevrijheid centraal staat en de geholpen persoon dus uitdrukking kan geven aan zijn/haar levenswijze, overtuigingen en gewoonten;
- Vertrouwensrelatie of een nauwe, affectieve of geografische relatie met de geholpen persoon;
- De persoon is effectief hulpbehoevend (tijdelijk of blijvend);
- Verblijven in België (bestendig en daadwerkelijk) en ingeschreven zijn in het bevolkings- of vreemdelingenregister;
Erkenning met sociale rechten; hier zijn extra voorwaarden aan verbonden:
- Minstens 50 uur per maand of minstens 600 uur per jaar bijstand en hulp bieden;
- De geholpen persoon is als dusdanig erkend: het verlies van zelfredzaamheid/autonomie moet geëvalueerd zijn door een arts en aan bepaalde drempelwaarden voldoen;
- Per geholpen persoon: maximaal 3 mantelzorgers;
Om te weten of je in aanmerking komt voor één van deze erkenningen kan je steeds contact opnemen met je ziekenfonds. De aanvraagprocedure loopt via hen. Zij kunnen je bovendien wegwijs maken in andere ondersteuning of voordelen waar jij of de persoon voor wie je zorgt mogelijk recht op hebben.
Welke sociale rechten?
Wanneer je werknemer bent en je een erkenning als mantelzorger met toekenning van sociale rechten hebt, kan je een mantelzorgverlof met uitkering aanvragen.
Je kan als erkend mantelzorger 3 maanden voltijds en 6 maanden deeltijds/halftijds mantelzorgverlof opnemen per zorgvrager. De bedragen van de bijhorende uitkeringen vind je op de website van de RVA.
Het verlof voor mantelzorg geldt voor:
- De werknemers uit de private sector en de contractuele personeelsleden van de publieke sector (dus personeelsleden met een arbeidsovereenkomst), inclusief autonome overheidsbedrijven;
- De statutaire personeelsleden van de federale overheid en de autonome overheidsbedrijven.
Als je statutair bent bij een administratie of overheidsdienst die afhangt van een gewest, een gemeenschap, een lokaal bestuur, een provinciaal bestuur of het onderwijs, neem dan contact op met de overheid waarbij je werkt, om te weten of je recht hebt op dit verlof
Ben je zelfstandige? Dan is er een specifieke regeling van toepassing voor jou, meer info kan je hier terugvinden: Zorgen voor een familielid: heb ik recht op een uitkering mantelzorg en hoe vraag ik ze aan? | RSVZ
Nuttige links
Federaal
Voor de mantelzorger:
Meer info over andere mogelijke ondersteuning
- Palliatief verlof
- Verlof voor bijstand of verzorging van een zwaar ziek gezins- of familielid
- Loopbaanonderbreking, tijdskrediet en thematische verloven | De Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (rva.be)
- Het tijdskrediet - CAO nr. 103 | Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid - Arbeid en Sociaal Overleg
- Flexibele werkregelingen voor zorgdoeleinden
Voor de persoon met hulpvraag:
- Erkenning van je handicap | Handicap Belgium
- Tegemoetkomingen | Handicap Belgium
- Parkeerkaart | Handicap Belgium
- Nationale verminderingskaart voor het openbaar vervoer | Handicap Belgium
- Voordelen van andere diensten | Handicap Belgium
- Hulp van derden | RIZIV (fgov.be)
- De geneeskundige verstrekkingen die uw ziekenfonds terugbetaalt | RIZIV (fgov.be)
Voor meer info op maat kan je ook steeds contact opnemen met je ziekenfonds.
Vlaamse gemeenschap
Voor de mantelzorger:
Voor de persoon met hulpvraag:
- Thuiszorg | Vlaanderen.be
- Zorgbudget van de Vlaamse Sociale Bescherming | Vlaanderen.be
- Chronisch ziek | Vlaanderen.be
- Ouderenzorg | Vlaanderen.be
- Wat is het Groeipakket? | Groeipakket
Weet je niet goed waar te starten? Raadpleeg ook eens de rechtenverkenner; die bundelt informatie over sociale voordelen en tegemoetkomingen op federaal, Vlaams, provinciaal en gemeentelijk niveau. Initiatief van de Vlaamse Overheid:
Franstalige gemeenschap:
Voor de persoon met hulpvraag:
- Soins et aides à domicile | AVIQ
- Aide aux familles et aux aînés (SAFA) | AVIQ
- (allocations familiales) Bases et suppléments | AVIQ
FAQ
Waarom bestaan er twee vormen van erkenning voor mantelzorgers?
Zowel de algemene erkenning (zonder bijkomende rechten) als de erkenning met toekenning van sociale rechten beantwoorden elk op een eigen manier bestaande noden van mantelzorgers.
Enkele voordelen van de erkenning met toekenning van sociale rechten:
- Ondersteuning via verlofrecht: op basis van deze erkenning, kan je als de mantelzorger mantelzorgverlof opnemen, waardoor je wat ademruimte krijgt;
- Verschillende mogelijk attesten worden in aanmerking genomen, waardoor de kans redelijk groot is een bestaand attest van een geholpen persoon met een ernstige zorgafhankelijkheid volstaat en geen nieuwe evaluatie nodig zal zijn;
- Ook niet-familieleden kunnen een erkenning aanvragen (en dus ook het recht op verlof bekomen).
Ook zij die niet in aanmerking komen voor erkenning met toekenning van sociale rechten ondervinden een positieve impact van hun algemene erkenning:
- Zich erkend voelen: door mantelzorgers in een wettelijke regeling op te nemen, wordt niet alleen zelferkenning bevorderd, maar komt er ook meer maatschappelijke erkenning van de situatie van mantelzorgers. Bovendien kan dit voor sommigen ook een positieve psychologische impact hebben
- Bewust worden: vaak weten de personen zelf niet dat ze mantelzorger zijn
- Zich meer gezien en gewaardeerd voelen: zo’n erkenning kan bijdragen om zich meer gezien en meer gewaardeerd te voelen
- Meer zichtbaarheid bieden aan het fenomeen: de erkenning maakt het onderwerp meer bespreekbaar en geeft benoemt wat mensen doen => bevordert betere begeleiding en ondersteuning
- Ook meer zichtbaarheid in het beleid: het statuut maakt registratie en detectie van mantelzorgers mogelijk en kan zo bijdragen tot het verzamelen van cijfergegevens over mantelzorgers die op hun beurt het beleid beter kunnen ondersteunen
- Toegankelijk voor een grote groep van mensen: de algemene erkenning is toegankelijk voor een grote groep van mantelzorgers (gezien minder strenge voorwaarden dan de erkenning met toekenning sociale rechten). Dit is positief want heel wat mantelzorgers (vb. Die bijvoorbeeld zorgen voor personen met psychische problemen) komen voor bepaalde andere zaken vaak niet in aanmerking vb. gemeentelijke premies, zorgbudget, …
De huisarts volgt de persoon waar ik voor zorg mee op, voldoe ik aan de voorwaarde ‘bijstand met medewerkinging van een professionele zorgverstrekker?
Ja.
Wat is bijstand verleend “met de medewerking van (min.) een professionele zorgverstrekker precies? ”
Het is van belang dat de persoon die jij helpt ook door een professionele zorgverlener opgevolgd wordt, dit kan bv. een huisarts of thuisverpleeg(st)er zijn. De beroepsbeoefenaar(s) hoeven bovendien niet gelijktijdig aanwezig te zijn als jij, de mantelzorger.
Een professionele zorgverstrekker moet over een diploma of wettelijke erkenning beschikken die hen toelaat om tegen betaling zorg of advies over zorg of thuishulp te verlenen.
Ik ontvang een mantelzorgpremie; kan ik nog steeds erkend worden als mantelzorger?
Ja.
Wat wordt dan bedoeld met “kosteloos” verstrekken van bijstand en hulp?
Het kosteloos karakter slaat op de afwezigheid van een winstgevend oogmerk, de activiteiten worden dus niet-beroepsmatig uitgevoerd. Dit onderscheidt een mantelzorger die hulp en ondersteuning biedt van zorgverleners die professionele ondersteuning tegen vergoeding bieden. Het ontvangen van een eventuele mantelzorgpremie of tegemoetkoming van een instantie is geen probleem, dit staat een erkenning als mantelzorger niet in de weg.
Wanneer verleen ik “bijstand en hulp”?
Je verleent “bijstand en hulp” wanneer je bijvoorbeeld volgende taken opneemt:
- het verrichten van handelingen bij de geholpen persoon na een door een geneesheer of een verpleegkundige gegeven opleiding (en binnen een door hen opgestelde procedure of een verpleegplan),
- de geholpen persoon voeden, de maaltijden bereiden,
- de geholpen persoon wassen en aankleden,
- boodschappen doen voor de geholpen persoon of helpen in het huishouden,
- gaan slapen bij de geholpen persoon,
- de geholpen persoon geneesmiddelen toedienen,
- bijstaan bij de verplaatsing bij de geholpen persoon thuis of vanuit zijn woonplaats,
- toezicht, begeleiding en psychologische ondersteuning.
Het gaat om activiteiten die de geholpen persoon helpen bij de uitoefening van dagelijkse activiteiten en bij het behouden en ontwikkelen de sociale activiteiten en de banden met de omgeving (en dus bijdragen tot diens zelfredzaamheid).
Wat bedoelt men met ‘vertrouwensrelatie of een nauwe, affectieve’ relatie? Kan ik mantelzorger zijn voor een dichte vriend met gezondheidsproblemen?
Het is van belang dat je een band of relatie hebt met de geholpen persoon. Het gaat hierbij dus niet enkel om hulp en bijstand aan een familielid, maar bijvoorbeeld ook aan een buur, huisgenoot of vriend of vriendin.
Ik heb éénmalig een vriend vervoert naar een ziekenhuisafspraak, zal ik hiervoor erkend worden als mantelzorger?
Nee, eenmalige of incidenteel hulp verlenen is niet voldoende voor een erkenning. Daarvoor moet sprake zijn van doorlopende of regelmatige hulp en bijstand.
Wanneer is de hulp en bijstand “doorlopend of regelmatig”?
Dit wil zeggen dat je op langdurige wijze of tijdens verschillende periodes (in overeenstemming met de evolutie van de zorgafhankelijkheid) de persoon waarvoor je zorgt bijstand en hulp verleent.
Hulp die eenmalig of zeer sporadisch plaatsvindt, zal geen aanleiding geven tot een erkenning als mantelzorger.
De persoon die ik verzorg beschikt reeds over een attest van verminderde zelfredzaamheid, is een nieuwe vaststelling door een arts vereist?
Beschikt de persoon waarvoor je zorgt reeds over een attest die zijn verminderde zelfredzaamheid aantoont, dan zal een nieuwe evaluatie in veel gevallen niet nodig zijn.
Hieronder een overzicht van de attesten die in aanmerking genomen kunnen worden in de procedure tot een erkenning (met toekenning sociale rechten) als mantelzorger:
- Erkenning van DG Han, MEDEX of de adviserend geneesheer van het ziekenfonds waarbij minstens 12 punten vastgesteld werd volgens de criteria voor het verlies van autonomie van de integratietegemoetkoming,
- Erkenning -21 jarige die desgevallend bijkomende kinderbijslag ontvangt en in de schaal van het groeipakket een minimum 12 punten in de 3 pijlers of 6 in de derde behaalt,
- Attesten van gerechtigden op tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden (ook: zorgbudget voor ouderen met een zorgnood ), gerechtigden op hulp van derden en gerechtigden op het supplement in geval van een zware handicap, waarbij minstens 12 punten vastgesteld werden door DG han volgens de criteria voor het verlies van autonomie van de integratietegemoetkoming,
- Een attest dat minstens 35 punten op de BEL-profielschaal aantoont ;
- Een attest dat en minste 13 punten op de BelRAI screener of ten minste 5,5 punten op de som van de modules IADL en ADL van de BelRAI screener aantoont;
- Een attest dat minstens 15 op de AVQ/CPS-schaal in Wallonië en in Brussel aantoont;
- Een attest dat recht geeft op een forfait B of C na de evaluatie volgens de KATZ-schaal;
- Een attest die aantoont dat de geholpen persoon voldoet aan minstens 1 van de medische voorwaarden om recht te hebben op de (forfaitaire) tegemoetkoming voor chronische ziekten.
Voor meer info, neem zeker ook contact op met je ziekenfonds.
Krijg ik automatisch de mantelzorgerkenning indien de geholpen persoon reeds over een attest (mbt zelfredzaamheid) beschikt?
Mantelzorgers worden niet automatisch erkend. De mantelzorger zal altijd de aanvraag moeten doen via het ziekenfonds en aantonen aan de voorwaarden te voldoen.
Wat wel mogelijk is, is de situatie waarbij de zelfredzaamheid van de geholpen persoon al geëvalueerd werd en dit niet opnieuw moet gebeuren (of indien de de persoon een permanent verlies van autonomie heeft). Een bestaand attest/erkenning van inschaling van verlies aan zelfredzaamheid die aan de wettelijke grenzen voldoet, geeft dus sneller toegang het sociaal recht omdat het attest direct beschikbaar is. Om een aanvraag tot erkenning in te dienen, kan je contact opnemen met je ziekenfonds.